Jutrowna ſwěca.

Swjata cyrkej rycži k ſwojim wěriwym nic jeno pſchez prědowanjo ſłowa
božoho, ale tež cyłe jeje bože ſłužby ſu rycžniwe prědowanjo a we
wſchitkich jeje waſchnjach a wobrjadach nadeńdźemy wažne a wulke
wěrnoſcźe wuprajene. Wot ſwjatoho Ducha wjedźena a rozwucžena je cyrkej
z najmudriſchim wotpohladom do tutych zwonkownych wobrjadow potajnoſcźe
zapołožiła a ſchtožkuli wona we božich ſłužbach wopomina a ſwjecźi, ma k
duchownomu zrozemjenju a rozpominanju wěſteje wěrnoſcźe ſłužicź a
zbudźowacź. Tak maja zwonkowne wěcy rozwucžecź a myſl pozběhowacź. A
nicžo, ſchtož cyrkej poſtaja, nima ſo zacpěcź abo zanjerodźecź, byrnje
ſo małe a ſnadne a njewažne zdało.

Ale k tomu njedoſaha, pſchi božich ſłužbach pſchitomny bycź a waſchnja a
wobrjady z wocžomaj widźecź: ale wěrnoſcź dyrbi ſo zrozemicź a z wócžkom
ducha wobhladowacź. Pſchez ſkoru do jadra! Wjacy wužitka, wjacy
nutskownoho pohnuwanja, wjacy pobožnoſcźe změje wěriwy kſcheſcźan, hdyž
derje zrozemi tule rycž ſwojeje cyrkwje, a wotmjelknycź budźeja kſchiwe
ſudźenja a wuſměſchenja pſchecźiwnikow, hdyž woni, byrnje njedoſpołnje,
zapſchija, ſchto katholſka cyrkej ze ſwojimi waſchnjemi a wobrjadami
měni.

Wot katholſkoho kſcheſcźana móže a dyrbi ſo žadacź, <pb n="2"/>zo wón
rycž ſwojeje macźerje cyrkwje rozemi. Suſod, kotromuž je naſcha cyrkej
cuzy, njeznaty kraj, njech njehani a njeſměſchi tule jeje potajnu, jomu
cuzu a njezrozemitu rycž, dokelž ju nawuknył njeje abo zrozemicź
njechaſche. Wſchak to wſchědne prawo a pſchiſtojnoſcź žada, zo wo wěcy
njerycži a njeſudźi, ſchtóž ju njerozemi. Schtóž je dobreje wole, pyta a
namaka powucženjo, z powucženja zrozemjenjo, ze zrozemjenja duchowne
wokſchewjenjo.

Z cyłoho cžaſa cyrkwinſkoho lěta je jutrowny cžas najwjeſelſchi a bohaty
na rjanych cyrkwinſkich waſchnjach: cyrkej je wudebjena z rjanej pychu,
na wołtarju ſteji znamjo horjeſtanjenoho zbóžnika, zboka wołtarja ſwěcźi
ſo wulka jutrowna ſwěca, kſchiž, kotryž ſo z wobkhadami (proceſſionami)
noſy, je z běłej ſtolu[1]⁾ wudebjeny. Cžaſcźiſcho wjedu ſo wobkhady po
cyrkwi, wokoło cyrkwje abo do zdalenych khapałkow. Wſchitko to ſu
znamjenja jutrowneje radoſcźe we katholſkich cyrkwjach.

Woſtajiwſchi wſchitke druhe wěcy, chcemy ſwoju kedźbnoſcź jutrownej
ſwěcy pſchiwobrocźicź, kotraž we jutrownym cžaſu wulki wołtaŕ kóždeje
cyrkwje debi. Najprjedy porycžimy wo ſwěcy, potom wo ſwěcžcy.

<pb n="3"/>

♣I.♠

1) Swěca je dźěl naporjada pſchi zjawnych božich ſłužbach. We cžaſach,
hdźež bu cyrkej pſcheſcźěhana, dźeržachu ſo bože ſłužby najbóle w nocy
abo we jamach a ſtwach ſpody zemje. Swěcy dyrbjachu tehdom cźěmnoſcź
rozſwětlecź. Hdyž cyrkej ſwoje prawo doſta a bože ſłužby wodnjo a
zjawnje dźeržecź móžeſche, wobkhowa wona ſwěcy k dopomnjecźu na tamne
ſtruchłe, a tola kraſne a dobycźeŕſke cžaſy, k powjetſchenju radoſcźe a
ſwjatocžnoſcźe, k powyſchenju pobožnoſcźe, k pocžeſcźowanju Jězuſa
Khryſtuſa, kotryž je ſwětło, rozſwětlace kóždoho cžłowjeka na tutym
ſwěcźe.

2) Dokelž pak cyrkej nicžo njeſwjecźene pſchi božich ſłužbach
njenałožuje, ale pſchez ſwoju wot Jězuſa doſtatu móc wot zemſkich wěcow
bjerje poklecźo, kiž bu we paradizu na cyłu zemju wuprajene, a wěcy
hewak k wſchědnomu wužitkej poſtajene, pſchez ſwoje požohnowanjo
pozběhuje k ſłužbje a cžeſcźi božej; tohodla požohnuje abo poſwjecźuje
wona tež ſwěcu, kotraž ma ſo pſchi božich ſłužbach ſwěcźicź. Tohodla
daſche cyrkej pſchi zaſwěcźenju ſwěcow modlitwy ſpěwacź a žohnowaſche
kóždu ſobotu ſwěcu. Na woſebje ſwjatocžne waſchnjo ſta ſo tute
žohnowanjo noweje ſwěcy jutrownu ſobotu. Wuklepanjo noweje ſwěcy z
kamjenja dopomnja na Jězuſa, kotryž je ze ſkalnoho rowa zaſy žiwy
wuſtupił.

3) Rjad ſwjecźenja noweje ſwěcy pak ma ſo takle: pſched hłownymi wrotami
cyrkwje ſo jutrownu ſobotu rano ſwěca wudźěła a z njeje ſo wuhlo
rozžehli. Hdyž je wſchitko pſchihotowane, dźe měſchnik we albje, ſtoli a
fijałkobarbnym pluvialu (cyrkwinſki płaſchcź) k rozžehlenomu wuhlej a
ſtupi ſo z wocžomaj k durjam wobro<pb n="4"/>cźeny. Słužownik z božej
martru ſteji na prozy durjow, jedyn dźerži prózdny kadnik a wóruchowy
cžołmik, druhi taleŕk z pjecź zornjatkami wórucha, tſecźi ſudobjo ze
ſwjecźenej wodu a krjepjawku. Z wotkrytej hłowu a ze ſtyknjenymaj
rukomaj ſpěwa měſchnik ſwjecźeńſke modlitwy.[2]⁾

♣Knjez budź z wami!♠

♣Prošmy! Božo, kotryž sy přez swojoho Syna hako róžkowny kamjeń, swojim
wěriwym woheń swojeje jasnosće wudźělił, poswjeć tutón nowy, z kamjenja
klepany, našim potrjebam wužitny woheń a popřej nam, zo bychmy přez tele
jutrowne swjatočnosće so z njebjeskimi žadosćemi tak zahorili, zo móhli
z čistej myslu k swjatočnosćam wěčneje krasnosće přeńć. Přez Khrystusa
našoho Knjeza. Amen.♠

♣Prošmy! Knježe Božo, wěčny Wótče, njepřestawace Swětło, kotryž sy
stworićeŕ wšitkich swětłow: požohnuj tute swětło, kotrež je wot Tebje,
kiž sy cyły swět rozswětlił, poswjećene a žohnowane, zo bychmy so wot
tutoho swětła zahorili a přez woheń twojeje krasnosće rozjasnjeni byli;
a kaž sy Mójzesa, hdyž z Egipta dźěše, rozjasnił, tak rozswětlej naše
wutroby a mysle, zo móhli k <pb n="5"/>wěčnomu žiwjenju a swětłej přeńć.
Přez Khrystusa našoho Knjeza. Amen.♠

♣Prošmy! Swjaty Knježe, wšohomócny Wótče, wěčny Božo, Ty chcył z nami
sobuskutkować, kotřiž tutón we Twojim, Twojoho jednorodźenoho Syna,
našoho Boha a Knjeza Jězusa Khrystusa a swjatoho Ducha mjenje
požohnujemy: a pomhaj nam napřećo wóhniwym kłokam njepřećela a
rozswětlej nas z njebjeskej hnadu. Kotryž žiwy sy a kraluješ z tym samym
swojim Jednorodźenym a ze swjatym Duchom, Bóh wěki na wěki. Amen.♠

4) Po tutych modlitwach poſwjecźuje měſchnik pjecź wóruchowych[3]⁾
zornow[4]^(*)) za jutrownu ſwěcu. Słužownik dźerži taleŕk z 5
wóruchowymi zornjatkami pſched měſchnikom a měſchnik ſo modli:

♣„My prosymy tebje, wšohomócny Božo, njech na tutón wóruch bohate
wulinjenjo twojoho žohnowanja přińdźe; a zaswěć hako njewidźomy
wobnowjerjo tule nócnu jasnosć, zo by so nic jeno wopor, kotryž so tule
nóc wopruje, přez potajne přidźělenjo two<pb n="6"/>joho swětła jasnił,
ale zo by na kotrymžkuli měsće, hdźež by so wot tuteje potajnosće
swjatosćenja něšto donjesło, po wotehnaću złósće djabołskeje lesće, móc
twojeje majestosće přebywała. Přez Khrystusa našoho Knjeza. Amen.♠

Mjez tym zo měſchnik modlitwu ſpěwa, nakładuje ſłužownik žehliwe wuhlo
do kadnika. Měſchnik ſypa z požohnowanjom tſi krócź wóruch na wuhlo,
pokrjepi wóruchowe zornjatka a woheń ze ſwjecźenej wodu, prajicy:

♣„Wokrjeṕ mje Knježe z izopom a budu wučisćeny, wumyj mje a budu bělši
dyžli sněh.“♠

Potom je tſi krócź z wóruchom pokadźi. Mjez tym dyrbja we cyrkwi
wſchitke ſwěcy haſnjene bycź, tež wěcžna lampa pſched božim cźěłom. Z
poſwjecźenoho wohenja zaſwěcźi ſ ſwěcžka.

5) Na to wotpołoži měſchnik fijałkojtu draſtu a woblecže ſo běły
manipel, ſtolu (po diakonſkim waſchnju pod prawym ramjenjom na kſchiž
połoženu) a je=li móžno dalmatiku, nic pak pluvial. Na to ſo zrjaduje
wobkhadny cźah: w prědku dźetaj porno ſebi ſłužownikaj, tón na prawej
ſtronje njeſe kadnik, tón na lěwej ſtronje ma taleŕk z 5 wóruchowymi
zornjatkami. Za nimaj dźe ſam noſcheŕ ſwjatoho kſchiža. Poſledni dźe
měſchnik a dźerži z woběmaj rukomaj tſihałzatu ſwěcžku.[5]⁾ Tale ſwěcžka
wobſteji z tſoch ſwěcžkow, kotrež ſu deleka do jedneje zjenoſcźene. Tale
tſiróžkowna ſwěca ma bycź znamjo najſwjecźiſcheje Trojicy, t. j. tſoch
bójſkich woſobow we jednoſcźi Bójſtwa.

Zaſtupiwſchi do cyrkwje, pozaſtanjeja wſchitcy a měſchnik a zaſwěcźi
jednu z tutych tſoch ſwěcžkow na <pb n="7"/>ſwěcžcy, kotruž ma ſłužownik
(na joho lěwej ſtronje) zaſwěcźenu. Na to ſo wſchitcy na wobej kolenje
klaknjeja, jeno noſcheŕ kſchiža woſtawa ſtejo, a měſchnik klecžo
pozběhuje zaſwěcźenu ſwěcžku a zaſpěwa: „Swěca Khryſtuſowa.“ Stanywſchi
wotmołwi ſo: „Bohu budź dźak“.

Srjedź cyrkwje zaſwěcźi ſo druha a pſched wołtarjom tſecźa ſwěcžka na
podobne waſchnjo. Potom woteda měſchnik tſiróžkownu ſwěcžku ſłužownikej.
Zaſwěcźenjo tuteje tſiróžkowneje ſwěcžki wjedźe nam na myſl, zo je
Khryſtus hako wotbłyſchcź Wótca a wot tutoho wuſchoł. Pocžeſcźowanja a
poklaknjenja na wobkhadźe płacźa Jězuſej, kotryž je nam ſwětło wěrnoſcźe
a wěry z njebjes pſchinjeſł.

♣II.♠

Wobrocźmy ſo nětko k ſwěcy, na kotrejž ma ſo tele poſwjecźene jutrowne
ſwětło ſwěcźicź.

1) Kaž pola wſchelakich wěcow, njeda ſo tež tudy cžas z wěſtoſcźu
poſtajicź, hdy je ſo jutrowna ſwěca nałožecź zapocžała. Najbóle ma ſo za
to, zo je tute waſchnjo pod bamžom Zoſimom (wokoło 417) naſtało a pſchez
cyrkwinſku zhromadźiznu we Toledo (633) pod bamžom Honoriom ♣I.♠
powſchitkownje zawjedźene.

2) Jutrowna ſwěca je nam znamjo Khryſtuſa. Kaž Hebrejow (Židow) na pucźu
z egiptſkoho wotrocžſtwa wohnjowy ſtołp we puſcźinje wodnjo a w nocy
wodźeſche a jich na pſchitomnoſcź a pſchewodźacu pomoc božu dopomnjeſche
a pokazowaſche na toho, kotryž we połnoſcźi cžaſa ſwój lud z hórſchoho
poddanſtwa hrěcha wumoži a wuwjedźe; tak ſteji pſched naſchimaj wocžomaj
jutrowna ſwěca a dopomnja nas na Jězuſa, kotryž je ſo za nas woprował a
do ſmjercźe podał, nas wumožił z poddanſtwa <pb n="8"/>hrěcha a złoho
ducha, a pſchewinywſchi ſmjercź a ſtanywſchi žiwy z rowa ſwojich
wumoženych na cźěmnym pucźu tutoho žiwjenja rozſwětluje a nas zakitajo
wjedźe do lubjenoho kraja njebjeſkeje zbóžnoſcźe.

Jutrowna ſwěca mějeſche bycź znamjo Jězuſa, kotryž pſchez kſchcźeńſku
hnadu, kotraž bu porjadnje jutrownu ſobotu wudźělena, cžłowjeka k nowomu
duchowomu žiwjenju zbudźuje; tež dźenſniſchi dźeń ſo kſchcźenomu dźěſcźu
zaſwěcźena ſwěcžka do ruki podawa.

We ſtarſchich cžaſach ſłužeſche jutrowna ſwěca tež k tomu, zo bu na nju
hłowny rjad božich ſłužbow cyłoho lěta napiſany, abo na papjeru napiſany
k njej pſchiwěſcheny. Tole dyrbjeſche dopomnjecźo bycź, zo Jězus
Khryſtus je ſrjedźny jaſny ſtołp, wokoło kotrohož ſo wſchitko zrjaduje,
wot kotrohož wſchitke ſwětło wukhadźa, zo wón hako kral wěcžnoſcźe je
tež knjez cyłoho lěta, knjez naſchoho cžaſa, knjez naſchoho žiwjenja.

3) Hdyž cyrkej jutrownu ſwěcu k woznamjenjenju tak wulkich wěcow a
wěrnoſcźow nałožuje, njeje dźiwno, zo je wona tež wěſte a krute
poſtajenja ſcžiniła, kajka dyrbi jutrowna ſwěca bycź. Wona dyrbi bycź
cyła z cžiſtoho wóſka, nic pak z łojom abo druhimi wěcami naměſchana.
Tole poſtajenjo płacźi nic jeno wo jutrownej ſwěcy, ale tež wo
ſwěcžkach, kotrež ſu na božej mſchi nuzne (dwě abo ſchtyri), kotrež ſo
pſchi wuſtajenju najſwjecźiſchoho ſakramenta ſwěcźa (ſchěſcź), kaž tež
wo tych, kiž ſo na Swěcžk=Mariju poſwjecźuja a kiž ſo po kſchcźeńcy
dźěſcźu do ruki podawa. Tute nuzne ſwěcy dyrbja wóſkowe bycź a njeſmědźa
ſo hinajſche měſto nich trjebacź. ♣(Sacr. Rit. Congr. 16. sept. 1843 nro
4828).♠ Tute ſwěcžki ſo z wóſka dźěłaja, kotryž pcžoły wutworjeja,
kotrež ža<pb n="9"/>noho ſplahowanja njeznaja a dopomnjeja nas pſchez to
na Jězuſowe najſwjecźiſche cźěło, kotrež je ſo we cžiſtej knježnje
Mariji zapocžało.

Jutrowna ſwěca dyrbi bycź běła, nic pak žołta. Toſame płacźi tež wo
prjedy naſpomnjenych ſwěcžkach. Jeno we cžaſu adventa,
ſchtyrcycźidnjowſkoho poſta a na božich mſchach za wotemrjetych, hdyž ſo
we cžornej draſcźe dźerža, ſmědźa ſo ſwěcžki ze žołtoho wóſka nałožecź.
♣(Cerem. Episc. lib. I. cap. XII. cap. X. nro 4; cap. XII. nro 1.)♠
Wězo, zo tute poſtajenja njepłacźa wo ſwěcžkach, kotrež ſo wyſche
naſpomnjenych nuznych (2, 4, 6) k powjetſchenju ſwjatocžnoſcźe ſwěcźa.

Jutrowna ſwěca dyrbi bycź wulka, t. r. wjetſcha dyžli ſwěcy, kotrež ſo
na wołtarjach ſwěcźa; naſrjedź teje ſameje abo něſchto niže je pjecź na
kſchiž ležacych dźěrkow, kotrež maja dopomnjecź na pjecź błuznow
Jězuſowoho horjeſtanjenoho cźěła.

Woſebje naſpomnjecź drje ſo hakle njetrjeba, zo dyrbi bycź jutrowna
ſwěca kóžde lěto nowa, nic pak ſtara, we prjedawſchich lětach hižon
poſwjecźena. To ſcźěhuje z toho, zo ma ſo jutrowna ſwěca kóžde lěto
ſwjecźicź a ta ſama wěc dwójcy abo wjacy krócź poſwjecźenjo doſtawacź
nima. Dowolene je, ſtaru ſwěcu z nowa pſchelecź. ♣(De Herdt. Sacrae
Liturgiae Praxis, tom. III. pars 5, nro 15. IV. pag. 72.)♠

4) Tale jutrowna ſwěca ſo jutrownu ſobotu poſwjecźuje, dokelž wona ſama
ze ſo a bjez cyrkwinſkoho požohnowanja njemóže woznamjenjecź
potajnoſcźe, kotrež chce nam cyrkej pſchez nju pſched wocži ſtajicź.
Hakle pſchez poſwjecźenjo ſtupi wona do ſłužby cyrkwje.

Rjad tutoho poſwjecźenja je ſcźěhowacy. Hdyž je <pb n="10"/>měſchnik
tſiróžkownu ſwěcžku wotedał, wozmje ſebi wón Miſſale a poklaknywſchi ſo
na najnižſchi ſkhodźeńk wołtarja wuſpěwa modlitwu:

♣„Knježe, chcył mje požohnować! Knjez budź we mojej wutrobje a na
mojimaj hubomaj, zo bych dostojnje a přisłušnje wozjewjał joho jutrownu
pokhwału.“♠

Stanywſchi woteńdźe na ſcźeńſku ſtronu a ſtejo deleka pſched wołtarjom
ma pſched ſobu ſłužownika z njezaſwěcźenej jutrownej ſwěcu, k ſwojej
prawicy ſłužownika z kſchižom a dale ſłužownika z kadnikom, k lěwicy pak
ſłužownika ze zaſwěcźenym tſiróžkom a dale ſłužownika z taleŕkom, na
kotrymž pjecź wóruchowych zornjatkow leži. Wſchitcy hladaja k Miſſalej.
Měſchnik pokadźi Miſſale a ſpěwa khwalbny ſpěw na jutrownu nóc.[6]⁾

♣„Njech so hižon zraduje čróda njebjeskich Jandźelow, njech so zraduja
bójske potajnosće; a dla dobyća tak wulkoho krala njech zaklinči truba
zbožowna. Njech so wjeseli tež zemja, z tak wulkim błyšćom rozjasnjena,
a ze swětłosću wěčnoho krala rozswětlena njech nazhoni, zo je zhubiła
ćěmnosć cyłoho swěta. Njech so raduje tež maćeŕ cyrkej, wudebjena z
błyšćom tak wul<pb n="11"/>koho swětła, a tutón dom njech klinči wot
mócnych hłosow ludow. Toho dla prošu was, najlubši bratřa, kotřiž wy
stejiće před tak spodźiwnej jasnosću tutoho swjatoho swětła: wołajće so
zo mnu k smilnosći wšohomócnoho Boha, zo by wón, kotryž je mje nic na
moje zasłužby do ličby levitow hnadnje stowaŕšił, přez wulinjenjo
jasnosće swojoho swětła khwalbu tuteje swěcy dokonjeć skutkował. Přez
našoho Knjeza Jězusa Khrystusa swojoho Syna, kotryž z nim žiwy je a
kraluje we jednosći swjatoho Ducha Bóh wěki na wěki. Amen.♠

♣Knjez budź z wami! A z twojim duchom Pozběhńće wutroby! Mamy je k
Knjezej pozběhnjene.♠

♣Dźakujmy so Knjezej, našomu Bohu! To je přisłušnje a prawje!♠

♣Zawěrno přisłušnje a prawje je, njewidźownoho Boha, wšohomócnoho Wótca,
a joho jednorodźenoho syna, našoho Knjeza Jězusa Khrystusa, z cyłej mocu
wutroby a mysle a ze słužbu horta khwalić, kotryž je za nas wěčnomu
Wótcej Hadamowy dołh zapłaćił, a přez swoju hnadnu krej zapis stareje
winy wottrěł. Přetož to su jutrowne swjatočnosće, při kotrychž so tamne
wěrne Jehnjo rěza, z kotrohož krewju so durje wěriwych poswjećeja. To je
nóc, we kotrejž sy najprjedy našim wótcam, synam Izraela, wuwjedźenym z
Egipta, čeŕwjene morjo ze suchej kročelu přeńc dał. To dha je nóc,
kotraž je přez rozswětlenjo stołpa ćěmnosć hrěcha wučisćiła. To je nóc,
kotraž dźensa po cyłym swěće do Khrystusa wěrjacych, wot złósćow swěta a
ćmy hrěchow wotdźělenych, <pb n="12"/>zasy dawa hnadźe a towaŕši
swjatosći. To je nóc, we kotrejž je Khrystus po złamanju zwjazkow
smjerće z předhele wustupił hako dobyćeŕ. Přetož ničo njeby nam pomhał
naš narod, njebudźiše-li nam spomožało wumoženjo. O spodźiwna hnadnosć
twojeje miłosće napřećo nam! O njedowažna lubosć! zo by wotročka
wukupiła, sy Syna podała. O wěsće nuzny hrěch Hadamowy, kotryž je přez
Khrystusowu smjerć zničeny. O zbožowna wina, kotraž je tajkoho a tak
wulkoho wumožnika měć zasłužiła. O zawěrno zbóžna nóc, kotraž sama
smědźeše čas a hodźinu wjedźeć, we kotrejž je Khrystus z rowa stanył. To
je nóc, wo kotrejž je pisane: „a nóc budźe rozswětlena kaž dźeń, a nóc
je moje rozswětlenjo we mojich radosćach.“ Swjatosćenjo tuteje nocy dha
zahanja złósće, myje winy, a dawa padnjenym zasy njewinowatosć, a
struchłym wjesołosć; zahanja hidźenja, hotuje přezjednosć a zhibuje
knjejstwa.“♠

Na to zapołoži pjecź wóruchowych zornjatkow do dźěrkow jutrowneje ſwěcy.
Dowolene je, dźěrki z wóſkom zatykacź, zo zornjatka wupadnyłe njebychu.
♣(De Herdt. Sac. Lit. Prax. tom. III. pars 5, nro III. pag. 72.)♠ Tute
wóruchowe zornjatka znamjenjeja drohe žałby, z kotrymiž bu Jězuſowe
morjene cźěło žałbowane. Pſchez zapołoženjo tutych zornjatkow je
jutrowna ſwěca poſwjecźena.

Na to ſo ſpěw pokracžuje.

♣„Wzmi dha, swjaty Wótče, we hnadźe tuteje nocy wječorny wopor tutoho
kadźidła, kotrež tebi wulcyswjata cyrkej přez rucy słužownikow we tu<pb
n="13"/>tym swjatočnym woprowanju swěcy z wudźěłka pčołow podawa. Ale
hižon smy zeznali pokhwały tutoho stołpa, kotryž błyskotny woheń k božej
česći zaswěća.“♠

Měſchnik zaſwěcźi nětko jutrownu ſwěcu z tamneje tſiróžkowneje
ſwěcžki.[7]⁾ Tele zaſwěcźenjo pokazuje na Jězuſowe znowawožiwjenjo, na
zaſyzjenoſcźenjo joho duſche z cźěłom.

Po zaſwěcźenju jutrowneje ſwěcy měſchnik dale ſpěwa:

♣„Kotryž (woheń), hačrunje je do dźělow rozdźěleny, tola njeznaje
wotbytk přez sobudźělenjo swětła; přetož žiwi so z rozeškrjenym wóskom,
kotryž je k podstatnosći tutoho wosobnoho swětlišća maćeŕ pčołka
wotedała.“♠

Z jutrowneje ſwěcy zaſwěcźa ſo na to druhe cyrkwinſke ſwěcy a lampa
pſched božim cźěłom, a ma ſo potom na to hladacź, zo by ſo tele
ſwjecźene ſwětło cyłe lěto ſwěcźiło a ženje njehaſnyło. Na to ſo
khwalbny ſpěw doſpěwa:

♣„O zawěrno zbóžna nóc, kotraž je Egipćanow wurubiła, Hebrejow
wobohaćiła; nóc, we kotrejž so zjenoćuje njebjeske zemskomu, bójske
čłowjeskomu. Toho dla prosymy Tebje, Knježe, zo by tuta swěca,
poswjećena k česći twojoho mjena, njewotbywaca wobstała k zničowanju ćmy
tuteje nocy, a, horjewzata k wóni luboznosće, z wěršnymi <pb
n="14"/>swětłami so zjenosćała. Jeje swětło njech nadeńdźe jutrna
hwězda, tamna jutrnica, kotraž njeznaje zakhoda, tamna, kotraž,
wustupiwši z předhele, čłowjeskomu splahej jasna so zaswětli. Tohodla
prosymy tebje, Knježe, zo chcył Ty nas, swojich słužownikow, a cyłe
duchownstwo, a wulcy pobožny lud, hromadźe z našim zbóžnym bamžom a z
našim biskopom, popřejo pokoj časa, we tutych jutrownych radosćach z
wobstajnym zakitom wobknježić, nawjedować a zwarnować.[8]⁾ Přez
tohosamoho Jězusa Khrystusa, našoho Knjeza, twojoho Syna, kotryž z tobu
žiwy je a kraluje we jednosći swjatoho Ducha Bóh wěki na wěki. Amen.♠

Z tym je poſwjecźenjo jutrowneje ſwěcy dokonjane. Wſchitko dalſche,
ſchtož ſo ſobotu do božeje mſchě we cyrkwi cžini, wobeṅdźemy tudy,
dokelž ſo na jutrownu ſwěcu njepocźahuje.

5) Jutrowna ſwěca dyrbi na woſebitym, zboka wulkoho wołtarja na
ſcźeńſkej ſtronje ſtejacym ſwěcžniku poſtajena bycź. Najprjedy ſo wona
trjeba jutrownu ſobotu pſchi ſwjecźenju kſchcźeńſkeje wody, do kotrejež
ſo wona tſi krócź podnuri.

Porjadnje ma ſo wona ſwěcźicź na božej mſchi a nyſchporach wot
jutrowneje ſoboty hacž do ſoboty po jutrach; wſchitke njedźele a ſwjate
dny hacž do božoho ſtpěcźa.

<pb n="15"/>

Miſchnjanſki Ritual žada ju tež pſchi horjeſtacźu Khryſtuſowym, pſchi
jutrownych wobkhadach do njedźelſkeje božeje mſchě a na nyſchporach, a
pſchi wobkhadźe na ſwjatoho Marka. (♣Par. Misn.♠ ſtr. 151. 157. 164.)

Hdźež je waſchnjo, je dowolene ju pſchez cyły jutrowny cžas na božich
ſłužbach zaſwěcźecź, hacž runje to nuzne a porucžene njeje. ♣(Sacr. Rit.
Congr. 19. maj. 1607. nro 351.)♠

Na božich mſchach za wotemrjetych, hdyž ſo boža mſcha we cžornej barbje
dźerži, nima ſo jutrowna ſwěca zaſwěcźecź, dokelž dyrbja tehdom wſchitke
znamjenja wjeſołoſcźe zdalene woſtacź. ♣(De Herdt. Sacr. Lit. Prax. tom.
III, pars 5. nro 15, IV. pag. 73.)♠

Na bože ſtpěcźo pſchi wulkej božej mſchi po wotſpěwanju prěnjoho ſcźenja
ſo jutrowna ſwěca haſnje a prjecž wozmje a njezaſwěcźi ſo wjacy, hacž
ſwjatkownu ſobotu pſchi wobnowjenju dupy. Tele prjecžwzacźo jutrowneje
ſwěcy ma na Jězuſowe do njebjes ſtpěcźo dopomnjecź.

We prjedawſchich cžaſach (a ſnadź tež hiſchcźe nětko něhdźežkuli) bu
jutrowna ſwěca wěriwym po kuſkach rozdźělena, zo móhli ju z pobožnej
myſlu ſwěcźicž k wotwobrocźenju njezboža a k požadanju dobrotow božich.

Tak dha njech jutrowna ſwěca naſche duſche zwjeſeluje pſchez dopomnjecźo
na Jězuſowe hordozne horjeſtacźo a njech nas pokazuje na toho, kotryž je
cžłowjeſkomu ſplahej jaſnoſcź njebjeſkoho ſwětła pſchinjeſł a tež nas
něhdy k pſchekraſnjenomu žiwjenju wubudźi.

♣H. D.♠

♣Ćišćał L. A. Donnerhak w Budyšinje 1868.♠

[1] ⁾ Tam a ſem widźimy božu martru z někajkim piſanym bantom wobwitu
abo wobwjazanu. Zo tele waſchnjo prawe njeje, ſcźěhuje hižon ze ſłowow
we „Parochiale Miſnenſe, ſtr. 151.”, po kotrychž ma ſo k horjeſtacźu we
božim rowje kſchiž z běłej ſtolu wodźety (♣„Crucifixus candidâ stolâ
opertus“♠) pſchihotowacż. Tak ſo tež n. pſchikł. we Budyſchinje dźerži.
Stola hako znamjo měſchniſkeje mocy dopomnja na wyſokoměſchniſki ſkutk
Jězuſowy, kiž je ſo jutry dokonjał. Tohodla prjecž z tamnymi bantami!

[2] ⁾ ♣Po starym mišnjanskim ritualu, kotryž bu hač do lěta 1701 a 1715
nałožowany, započachu so tele swjećenja jutrowneje soboty z litaniju wo
wšitkich Swjatych (trochu rozdźělneje wot romskeje litanije). Po
słowach: „Zo by wotemrjetych wěriwych přelutować rodźił (ut fidelibus
defunctis propitiare digneris)“, praješe měšnik tři króć: „Zo by tutón
woheń požohnować a poswjećić rodźił — prosymy će, słyš nas.“ Na to
sćěhowachu swjećeńske modlitwy; po prěnjej ma mišnjanski ritual hišće
dwě druhej.♠

[3] ⁾ Dyrbja to bycź wóruchowe zorna, nic marhowe; na to pokazuju ſłowa
„„kadźidło ♣(incensum),♠““ we Miſſalu ſtejace; pſchetož kadźidło ma z
wjetſchoho dźěla z wórucha wobſtacź a miſchnjanſki Miſſale (wot lěta
1503) a miſchnjanſke ♣„Benedictionale sive Agenda“♠ (wot lěta 1512 na
♣XLVII.♠ łopjenje) zjawnje wóruch mjenujetaj ♣(hic imponatur thus).♠

[4] ^(*)) Dyrbja to bycź cyłe, jenotliwe zornjatka, nic pak z wjacy
zornow hromadźe ſtłócžene kulki abo tupe hozdźiki, kaž ſu tam a ſem
widźecź. K tutomu poſwjecźenju njech ſo wjetſche zorna wubjeru. ♣(De
Herdt. Praxis sacrae Liturgiae, tom. III; pars 5, nro 15, III, pag.
72).♠

[5] ⁾ ♣Po mišnjanskim ritualu spěwaše so ducy hymnus na Jězusowe
swětło.♠

[6] ⁾ We tutym ſpěwje ſo cžaſto nóc mjenuje, hacž runje ſo ſwjecźenjo
wodnjo ſtawa; a to tohodla, zo by ſo pokazowało na cžas Jězuſowoho
horjeſtacża (w nocy abo na ranjo). We ſtarſchich cžaſach běchu wſchitke
tele poſwjecźenja w nocy wot ſoboty k jutrownicžcy. Nětko ſo tale boža
ſłužba doprědka bjerje hižon ſobotu rano. ♣(Mühlbauer, Decret. Authent.
Congr. Sacr. Rit. tom. I. pag. 285.)♠

[7] ⁾ Tale tſiróžkowna ſwěcžka ſwěcźi ſo jeno jutrownu ſobotu rano pſchi
poſwjecźenjach a naſcźěhowacej božej mſchi; hewak ſo nima wjacy
zaſwěcźecź. ♣(Sacr. Rit. Congr. 12. nov. 1831 nro 4523, 19; 7. dec. 1844
nro 4840, 5.)♠

[8] ⁾ ♣We Missalu sćěhowaca próstwa za romskoho khěžora so wjacy
njespěwa, dokelž je romske khěžorstwo přestało, a nima so žane
přeměnjenjo na krajnoho krala abo wěrcha stać, ale tale próstwa cyle
wuwostajić. (Sacr. Rit. Congr. 7. dec. 1844 nro. 4839, 6).♠
